Wil je updates in je mailbox?:

Een service van FeedBurner

Hoe lang eten wij nu eigenlijk graan?


jul 1, 2013  Evert  Algemeen  6 reacties 

De laatste weken is er meerdere keren in de media gekopt dat mensen al heel lang graan eten, veel langer dan dat er binnen Paleo wordt beweerd. Het zou al gaan om miljoenen jaren in plaats van slechts de 10.000 jaar (beginnend met de landbouwrevolutie). Op Amerikaanse websites doen er allemaal cowboy-verhalen de ronde en wordt er met modder gegooid richting Paleo. Robb Wolf en Cordain roepen Paleo bloggers op om  de lezer van correcte informatie te voorzien, bij deze.

Ook in ons kikkerlandje kopte nu.nl dat mensen al miljoenen jaren grassen en graan zouden eten. De mensen die dit beweren hebben echter hun huiswerk niet goed gedaan. Ze baseren zich op een  drietal studies[1-3], allemaal uit het wetenschappelijk blad de PNAS (Proceedings of the National Academy of Sciences) komen. Deze artikelen gaan over een zogenaamd isotopen onderzoek. Isotopen bestaan uit een serie atomen van dezelfde soort met elk net iets andere eigenschappen. Wetenschappers kunnen aan het type koolstof atomen (C-isotopen) uit een gebit van een skelet zien wat de betreffende persoon gegeten heeft. Het blijkt dat een bepaald type koolstof isotoop specifiek bij de gras- en graan familie hoort. Wanneer je dit isotoop tegenkomt op een gebit zegt dit iets over het dieet van de eigenaar van dat gebit. Al is een skelet een miljoen jaar oud, nog steeds kunnen wetenschappers deze koolstof isotopen terugvinden. In alle drie de studies waarop o.a. ook nu.nl zich baseert staat dat er bij miljoenen jaren oude skeletten van mens-achtigen al de aan gras- en graan gerelateerde C-isotopen zijn gevonden. Er staat echter ook bij dat dit c-isotopen onderzoek niet kan uitsluiten of de eigenaar van het gebit gras at, of dat de eigenaar een dier at wat gras at. Kortom: als een van onze voorouders een antiloop at, en dit antiloop at gras en graan, dan zijn de typische gras- en graan- C-isotopen te vinden op dat gebit. Het is dus een beetje een ‘kip of het ei’ verhaal: aten wij gras en graan, of aten wij dieren die gras en graan aten?
Alhoewel dit niet verstopt zit in de kleine lettertjes, is het goed voor te stellen dat een aantal bloggers die graag hard van de daken roepen om aandacht, en zelfs journalisten hier over heen hebben gelezen (al dan niet bewust). Zij trokken dan ook massaal de verkeerde conclusies en kopten met titels zoals ‘Even Our Ancestors Never Really Ate the “Paleo Diet”’.

 

Archeologische argumenten
Een opvallend archeologisch feit is dat de eerste vondsten van stenen voorwerpen bedoeld voor het snijden van vlees van karkassen uit dezelfde periode stamt als dat de koolstof sporen van graan in onze skeletten (ongeveer 3,5 miljoen jaar geleden) opduiken[4]. Dit kan natuurlijk toeval zijn, maar gezond verstand zegt dat dit een duidelijke aanwijzing is dat wij de dieren aten die het graan aten. 

 

Een ander argument is dat de hersenen van onze verre voorouders van 2,5 miljoen jaar geleden sterk in volume toenamen, en tegelijkertijd nam het volume van ons spijsverteringskanaal juist af. Dit kan alleen mogelijk zijn geweest wanneer ze meer vlees gingen eten, en minder plantaardig voedsel. Dierlijk voedsel is immers veel energierijker, en stelde ons in staat om een energie-slurpend orgaan dat de hersenen zijn te doen groeien. Dit staat bekend als de Expensive Tissue Hypotheses, waarover je hier meer kunt lezen. We kregen meer energie binnen terwijl de hoeveelheid voeding (in massa) juist af nam. De voeding werd energierijker. Destijds was ons spijsverteringskanaal ongeveer 60% zo groot als dat een vergelijkbare andere primatensoort die plantaardig at. Voor de vertering van grassen is een veel langer spijsverteringskanaal nodig, met hele andere bacteriën erin dan bij de mens gevonden of ontdekt zijn. Deze plantaardige voeding is rijk aan vezels en cellulose die (rauw en onbewerkt) niet goed verteerbaar zijn voor mensen. Het feit dat de lengte en het volume van ons spijsverteringssysteem (dus de maag, darmen, etc) zo is afgenomen is alleen mogelijk geweest wanneer de voeding rijker werd aan energie, en zou met een zuiver plantaardig dieet nooit gebeurd zijn. 

 

Voedingskundige argumenten
Grassen en granen zijn buitengewoon arm aan lange vetzuren (denk aan Arachidonzuur) en omega-3 vetten (zoals DHA). Het menselijk lichaam is niet in staat dit zelf voldoende te produceren voor de ontwikkeling en het behoud van onze hersenen en zenuwen die grotendeels bestaan uit vet. Wij moeten hiervoor dus andere bronnen hebben gehad die wij met de voeding binnenkregen: dierlijke producten wel te verstaan. Hoogstwaarschijnlijk aten wij merg uit de botten van gevangen dieren of van de leftovers van grotere roofdieren (waarschijnlijk waren onze voorouders aas-eters). 

 

Een ander feit dat de conclusie dat mensen zelf gras aten sterk ontkracht is dat er een groot verschil is in de isotopen-handtekening die echte gras etende primaten achterlaten en die van andere primaten die niet of nauwelijks gras aten. Je kunt je voorstellen dat de sporen van graan in een graaneter groter zijn dan in die van een omnivoor die dieren at die graan eten. Dit blijkt ook het geval. Er is slechts één primaat die uitsluitend grassen eet, en dat is een oude bavianensoort. De C-isotopen in zijn skelet laten veel meer gras- en graan gerelateerde C-isotopen zien dan die van onze verre voorouders. Overigens, deze baviaan heeft tevens een speciale ruimte voor fermentatie van gras ontwikkeld in zijn darm, die bij mensen niet bestaat. De ‘C-isotopen handtekening’ die mensen achter laten duidt er zeker niet op dat wij zelf de grassen aten.

 

Biologische argumenten
Dieren die rauw gras en graan kunnen eten hebben een aantal eigenschappen met de evolutie meegekregen die bij mensen totaal niet voorkomen. Dit betreft eigenschappen die essentieel zijn voor de vertering van gras en granen en die noodzakelijk zijn om de vele vezels en cellulose te kunnen verteren. Alle mens-achtigen  hebben bijvoorbeeld het enzym cellulase niet, wat nodig is voor de vertering van cellulose (waaruit grassen en granen voor een deel uit bestaan). Gras- en graaneters hebben dit enzym wel.  
Daarnaast hebben gras- en graaneters een speciale ruimte in de darm die specifiek bedoeld is voor de fermentatie van dit rauwe onbewerkte plantaardige voedsel. Gras- en graaneters die dat niet hebben beschikken over een systeem met meerdere magen, zoals bijvoorbeeld een koe. Waarom hebben mensen dat niet? Mensen hebben dat niet omdat wij geen gras- en graaneters zijn. 

 

Planten die door “niet-graan-eters” veel gegeten worden, zoals bepaalde soorten groenten en fruit, produceren tannines die als functie hebben om de plant te beschermen tegen het opeten. Eenmaal in het lichaam kunnen tannines negatieve effecten en discomfort opleveren. Je kunt je voorstellen dat dieren die veel van deze planten eten door de evolutie heen bepaalde maatregelen hiertegen ontwikkeld hebben. Dat is ook zo. Mensen produceren een bepaalde stof, 'Proline Rich sallivary Protein', die de tannines bindt en zo onschadelijk maakt. Deze stof zit in het speeksel. Bij dieren die deze voeding niet aten ontbreekt deze stof volledig. Als wij gras- en graaneters waren zou je verwachten dat wij deze stof, net zoals andere soorten gras- en graaneters, ook niet zouden hebben. 

 

Conclusie

De bloggers en journalisten die op basis van de artikelen uit de PNAS concluderen dat onze voorouders miljoenen jaren terug al graan aten blijken geen gelijk te hebben. Zelfs de auteurs van de artikelen uit de PNAS trekken die conclusie niet. Aan de andere kant zijn er juist veel aanwijzingen vanuit de archeologie en biologie die erop wijzen dat mensen beslist geen gras- en graaneters waren en zijn.

 

Het volgende zal ik niemand aanraden, maar heeft er wel eens iemand een goede portie van laten we zeggen 500 calorieën aan onbewerkt gras of graan gegeten? Ik denk het niet, maar als die er is ben ik zeer benieuwd naar zijn of haar bevindingen (als die persoon nog leeft…).

 

Ben jij overtuigd dat je toch geen graaneter bent maar weet je niet hoe je zonder graan moet eten?

Maak een afspraak met me, dan help ik je verder!

 

  1. [1] Cerling TE, Manthi FK, Mbua EN, Leakey LN, Leakey MG, Leakey RE, et al. Stable isotope-based diet reconstructions of Turkana Basin hominins. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America.  Jun 7.
  2. [2] Sponheimer M, Alemseged Z, Cerling TE, Grine FE, Kimbel WH, Leakey MG, et al. Isotopic evidence of early hominin diets. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America.  Jun 3.
  3. [3] Wynn JG, Sponheimer M, Kimbel WH, Alemseged Z, Reed K, Bedaso ZK, et al. Diet of Australopithecus afarensis from the Pliocene Hadar Formation, Ethiopia. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America.  Jun 3.
  4. [4] McPherron SP, Alemseged Z, Marean CW, Wynn JG, Reed D, Geraads D, et al. Evidence for stone-tool-assisted consumption of animal tissues before 3.39 million years ago at Dikika, Ethiopia. Nature.  Aug 12;466(7308):857-60.

 

 

Over de auteur
Evert Berkelaar werkt als voedingsdeskundige in zijn eigen praktijk in Zoetermeer. Hij is de oprichter van de Stichting Het PaleoPrincipe en geeft seminars en lezingen over dit onderwerp.
Voor een bezoek aan zijn eigen website, klik hier. Hij heeft ook praktische e-books ontwikkeld.
  Volg @EvertBerkelaar Link met Evert Like Evert's Facebook pagina
paleo_basics_ebook

Reacties

Reageer op dit artikel
Voeg een beoordeling toe voor deze reactie

We zullen je emailadres niet publiceren of misbruiken!

Naam:
Email:
Bericht:
Reageer ook op dit artikel
Voeg een beoordeling toe voor deze reactie

We zullen je emailadres niet publiceren of misbruiken!

Naam:
Email:
Bericht:

Voor 't eerst hier?

Welkom op deze website. Een site die wel eens heel belangrijk kan zijn voor je gezondheid. Op deze website vind je alles wat je al lang over je gezondheid had moeten weten maar wat bijna niemand je heeft verteld. Wat je moet doen om gezond te blijven of weer te worden, wat gezonde voeding is...

 

 

 

Zoeken

 

Sponsors

Doneren

Heb je iets aan de informatie op deze website gehad? Steun ons zodat we je ook in de toekomst van de Paleo-informatie kunnen voorzien.

Boeken

Alles voor je sport!